|
Klimaatverandering leidt tot toenemende luchtverontreiniging Opwarming van de aarde veroorzaakt een toename van de luchtverontreiniging, zo toont onderzoek van de Freie Universität in Berlijn aan. Meer ozon en zomersmog zullen ons deel zijn als het beleid in dezen niet wordt aangescherpt. Vooral het verkeer moet worden aangepakt, zo meent hoogleraar Peter Builtjes. Tekst: Leo Kop. Neemt de luchtverontreiniging toe als de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt? 'Zonder twijfel', zegt Peter Builtjes, hoogleraar aan de Freie Universität in Berlijn en wetenschappelijk medewerker bij TNO-MEP in Apeldoorn. 'We hebben bij de Freie Universität recent een beperkte studie gedaan naar de samenhang tussen luchtverontreiniging en klimaatverandering. Het Umweltbundesamt wilde weten of de hoge ozonconcentraties en de zomersmog in Duitsland samenhangen met de aanhoudende hoge temperaturen van de afgelopen zomer. Het onderzoek toont aan dat dit inderdaad het geval is.' Schadelijk
TNO-MEP en de Berlijnse universiteit doen al meer dan vijftien jaar samen onderzoek en projecten op het gebied van de luchtkwaliteit voor het Umweltbundesamt en voor de stad Berlijn. De activiteiten richten zich op bewaking van de luchtkwaliteit door het vaststellen van emissies, de opstelling van verspreidingsmodellen en de berekening van concentraties ozon en fijn stof. Ook worden beleidsmaatregelen op hun effecten doorgerekend.
De vraag van het Umweltbundesamt paste naadloos in dit kader. Builtjes: 'Wij beschikken over grote hoeveelheden meetgegevens over heel Europa en over een flink aantal jaren, gegevens met betrekking tot luchtverontreiniging en weersomstandigheden op een groot aantal meetpunten. Verder werken we al een aantal jaren met rekenmodellen die ons in staat stellen, variabelen te manipuleren en de effecten daarvan op andere variabelen door te rekenen.
Waar we bij onze snelle studie over praten zijn hoge concentraties ozon op leefniveau. Ozon in te hoge concentraties is schadelijk voor de volksgezondheid. Europa heeft hiervoor dan ook normen gesteld, en overschrijding van de norm betekent schade voor de gezondheid door aantasting van het longweefsel. Ozon is met name voor carapatiënten heel vervelend. Maar ook de vegetatie ondervindt schade van te hoge ozonconcentraties, met als gevolg bladbeschadiging en groeireductie. Europa voert dan ook beleid om ozonconcentraties te beperken. Ozon, O3, ontstaat overigens door fotochemische reacties in de atmosfeer, voornamelijk uit stikstofoxiden en koolwaterstoffen. Het verkeer is op dit moment de belangrijkste veroorzaker van ozon.' Plotselinge stijging
De Europese luchtverontreiniging is de afgelopen twintig jaar verminderd, zo constateert de wetenschap. De luchtverontreiniging was tussen 1980 en 1990 op zijn top, en blijkbaar hebben de getroffen beleidsmaatregelen positief gewerkt. Builtjes: 'Maar de afgelopen zomer werden ineens weer hoge waarden ozon gemeten, reden voor de vraag van het Bundesambt. Om de vraag te kunnen beantwoorden hebben we verschillende, beschikbare gegevens gecombineerd. De uitstoot van verontreinigingen in heel Europa is in kaart gebracht en gecombineerd met meteorologische gegevens als windsnelheden, relatieve vochtigheid en temperatuurgegevens. Het rekenmodel heeft daarna overal de plaatselijke ozonconcentraties uitgerekend, en deze zijn vervolgens nog eens vergeleken met de daadwerkelijk op een aantal meetpunten vastgestelde waarden. Op die manier is ook gecontroleerd of de door het model uitgevoerde interpolaties correct waren, wat inderdaad grotendeels het geval bleek. Onze modellen zijn inmiddels over een periode van tien tot vijftien jaar getoetst, dus behoorlijk betrouwbaar.
Uit genoemde exercitie rolde uiteindelijk de grafiek op deze pagina, waarin het aantal overschrijdingen van de Europese norm (180 microgram per m3) is gerelateerd aan de maximale temperatuur die dagelijks werd gemeten. De grafiek laat zien dat het aantal overschrijdingen van de norm boven een temperatuur van 32, 33 graden Celsius fors toeneemt. Van een aantal van drie overschrijdingen bij lagere temperaturen loopt deze boven 33 graden op naar zo'n 18 tot 20 overschrijdingen, dat is een factor 6 hoger. Een forse toename! De toename blijkt bovendien groter te worden als het warme weer een aantal dagen achtereen aanhoudt.'
Deze bevinding betekent dat als ons klimaat verandert ('En dat doet het, onmiskenbaar', zegt Builtjes), de Europese luchtverontreiniging, die zo mooi daalde, weer gaat oplopen. En we in toenemende mate te maken gaan krijgen met zomersmog. 'Er moet dus iets gebeuren, zegt Builtjes, 'er zijn extra maatregelen nodig om de luchtverontreiniging verder terug te dringen. Anders zitten we straks opnieuw op het niveau van 1980-1990.'
Een aanscherping van het beleid. Waar liggen volgens Builtjes de mogelijkheden? 'Het verkeer', zegt hij zonder enig aarzeling. 'Het verkeer strenger aanpakken is het beste. Industrie en elektriciteitscentrales hebben ook hun bijdrage, en daar valt ook nog best wat te verdienen. Maar het verkeer is de grootste veroorzaker van hoge ozonconcentraties op leefniveau. Maatregelen liggen hier dus het meest voor de hand. Daarbij valt te denken aan verlaging van de maximum snelheid of aan minimalisering van de uitstoot van de grotere vervuilers.' In de breedte
Maar ook tijdelijke maatregelen, in perioden met hoge temperaturen, zouden volgens Builtjes niet verkeerd zijn. 'In Overschie hebben we als TNO de afgelopen drie jaar onderzoek gedaan naar luchtverontreiniging als gevolg van het plaatselijke snelverkeer. De Europese normen voor verontreiniging en geluidsoverlast werden in de woonwijk naast de snelweg overschreden. Het onderzoek heeft uiteindelijk geleid tot het besluit, de maximum snelheid ter plaatse van 100 naar 80 kilometer te verlagen; hiermee werd een reductie bereikt van 10 procent. Files, met stilstaand en optrekkend verkeer, verergeren dit soort problematiek uiteraard nog meer.
Overigens hebben we geleerd dat ozon juist niet met plaatselijke maatregelen valt te bestrijden. Ozonbestrijding heeft alleen zin als je deze over grote gebieden aanpakt, gebieden van minimaal zo'n 500 bij 500 kilometer. Plaatselijke reductie van ozon leidt tot niets, omdat het overgrote deel van gemeten ozonconcentraties van elders komt. Voor de bestrijding van NOx ligt dit anders, die laat zich wel plaatselijk reduceren.'
Naast verlaging van de algemene maximum snelheid ('In Duitsland een heel gevoelige materie, maar een verlaging met 20 kilometer per uur zou al geweldig helpen.') noemt Builtjes nog andere oplossingsrichtingen. Zoals een verbod voor auto's zonder (goed functionerende) driewegkatalysator: 'Veel driewegkatalysatoren staan ook slecht afgesteld'. Of, zoals in Athene is gebeurd, tijdelijke maatregelen als het de ene dag laten staan van auto's met een 'even nummerbord' en de andere dag met het 'oneven' ('Scheelt je de helft van je uitstoot'). Ook bij het scheepvaartverkeer valt nog veel uitstoot te reduceren. Integraal aanpakken
Het onderzoek voor het Umweltbundesamt is ondertussen afgesloten en gerapporteerd. De rapportage leidde tot afspraken voor vervolgonderzoek, dat volgens Builtjes ook zeker naar Europees niveau zal worden getild. In Nederland organiseerde de VVM onlangs een symposium waarop Builtjes ook over zijn onderzoek rapporteerde. Op het symposium werd geconstateerd dat het van groot belang is, activiteiten met betrekking tot luchtverontreiniging en klimaatverandering voortaan geïntegreerd aan te pakken in plaats van apart, zoals nu op veel plaatsen het geval is. Dit biedt mogelijkheden tot synergie en verhoging van de kosteneffectiviteit.
Verder is nu het wachten op aanscherping van het beleid op het gebied van luchtverontreiniging. Geplaatst in MilieuMagazine
Klimaatverandering leidt tot toenemende luchtverontreiniging Opwarming van de aarde veroorzaakt een toename van de luchtverontreiniging, zo toont onderzoek van de Freie Universität in Berlijn aan. Meer ozon en zomersmog zullen ons deel zijn als het beleid in dezen niet wordt aangescherpt. Vooral het verkeer moet worden aangepakt, zo meent hoogleraar Peter Builtjes. Tekst: Leo Kop. Neemt de luchtverontreiniging toe als de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt? 'Zonder twijfel', zegt Peter Builtjes, hoogleraar aan de Freie Universität in Berlijn en wetenschappelijk medewerker bij TNO-MEP in Apeldoorn. 'We hebben bij de Freie Universität recent een beperkte studie gedaan naar de samenhang tussen luchtverontreiniging en klimaatverandering. Het Umweltbundesamt wilde weten of de hoge ozonconcentraties en de zomersmog in Duitsland samenhangen met de aanhoudende hoge temperaturen van de afgelopen zomer. Het onderzoek toont aan dat dit inderdaad het geval is.' Schadelijk
TNO-MEP en de Berlijnse universiteit doen al meer dan vijftien jaar samen onderzoek en projecten op het gebied van de luchtkwaliteit voor het Umweltbundesamt en voor de stad Berlijn. De activiteiten richten zich op bewaking van de luchtkwaliteit door het vaststellen van emissies, de opstelling van verspreidingsmodellen en de berekening van concentraties ozon en fijn stof. Ook worden beleidsmaatregelen op hun effecten doorgerekend.
De vraag van het Umweltbundesamt paste naadloos in dit kader. Builtjes: 'Wij beschikken over grote hoeveelheden meetgegevens over heel Europa en over een flink aantal jaren, gegevens met betrekking tot luchtverontreiniging en weersomstandigheden op een groot aantal meetpunten. Verder werken we al een aantal jaren met rekenmodellen die ons in staat stellen, variabelen te manipuleren en de effecten daarvan op andere variabelen door te rekenen.
Waar we bij onze snelle studie over praten zijn hoge concentraties ozon op leefniveau. Ozon in te hoge concentraties is schadelijk voor de volksgezondheid. Europa heeft hiervoor dan ook normen gesteld, en overschrijding van de norm betekent schade voor de gezondheid door aantasting van het longweefsel. Ozon is met name voor carapatiënten heel vervelend. Maar ook de vegetatie ondervindt schade van te hoge ozonconcentraties, met als gevolg bladbeschadiging en groeireductie. Europa voert dan ook beleid om ozonconcentraties te beperken. Ozon, O3, ontstaat overigens door fotochemische reacties in de atmosfeer, voornamelijk uit stikstofoxiden en koolwaterstoffen. Het verkeer is op dit moment de belangrijkste veroorzaker van ozon.' Plotselinge stijging
De Europese luchtverontreiniging is de afgelopen twintig jaar verminderd, zo constateert de wetenschap. De luchtverontreiniging was tussen 1980 en 1990 op zijn top, en blijkbaar hebben de getroffen beleidsmaatregelen positief gewerkt. Builtjes: 'Maar de afgelopen zomer werden ineens weer hoge waarden ozon gemeten, reden voor de vraag van het Bundesambt. Om de vraag te kunnen beantwoorden hebben we verschillende, beschikbare gegevens gecombineerd. De uitstoot van verontreinigingen in heel Europa is in kaart gebracht en gecombineerd met meteorologische gegevens als windsnelheden, relatieve vochtigheid en temperatuurgegevens. Het rekenmodel heeft daarna overal de plaatselijke ozonconcentraties uitgerekend, en deze zijn vervolgens nog eens vergeleken met de daadwerkelijk op een aantal meetpunten vastgestelde waarden. Op die manier is ook gecontroleerd of de door het model uitgevoerde interpolaties correct waren, wat inderdaad grotendeels het geval bleek. Onze modellen zijn inmiddels over een periode van tien tot vijftien jaar getoetst, dus behoorlijk betrouwbaar.
Uit genoemde exercitie rolde uiteindelijk de grafiek op deze pagina, waarin het aantal overschrijdingen van de Europese norm (180 microgram per m3) is gerelateerd aan de maximale temperatuur die dagelijks werd gemeten. De grafiek laat zien dat het aantal overschrijdingen van de norm boven een temperatuur van 32, 33 graden Celsius fors toeneemt. Van een aantal van drie overschrijdingen bij lagere temperaturen loopt deze boven 33 graden op naar zo'n 18 tot 20 overschrijdingen, dat is een factor 6 hoger. Een forse toename! De toename blijkt bovendien groter te worden als het warme weer een aantal dagen achtereen aanhoudt.'
Deze bevinding betekent dat als ons klimaat verandert ('En dat doet het, onmiskenbaar', zegt Builtjes), de Europese luchtverontreiniging, die zo mooi daalde, weer gaat oplopen. En we in toenemende mate te maken gaan krijgen met zomersmog. 'Er moet dus iets gebeuren, zegt Builtjes, 'er zijn extra maatregelen nodig om de luchtverontreiniging verder terug te dringen. Anders zitten we straks opnieuw op het niveau van 1980-1990.'
Een aanscherping van het beleid. Waar liggen volgens Builtjes de mogelijkheden? 'Het verkeer', zegt hij zonder enig aarzeling. 'Het verkeer strenger aanpakken is het beste. Industrie en elektriciteitscentrales hebben ook hun bijdrage, en daar valt ook nog best wat te verdienen. Maar het verkeer is de grootste veroorzaker van hoge ozonconcentraties op leefniveau. Maatregelen liggen hier dus het meest voor de hand. Daarbij valt te denken aan verlaging van de maximum snelheid of aan minimalisering van de uitstoot van de grotere vervuilers.' In de breedte
Maar ook tijdelijke maatregelen, in perioden met hoge temperaturen, zouden volgens Builtjes niet verkeerd zijn. 'In Overschie hebben we als TNO de afgelopen drie jaar onderzoek gedaan naar luchtverontreiniging als gevolg van het plaatselijke snelverkeer. De Europese normen voor verontreiniging en geluidsoverlast werden in de woonwijk naast de snelweg overschreden. Het onderzoek heeft uiteindelijk geleid tot het besluit, de maximum snelheid ter plaatse van 100 naar 80 kilometer te verlagen; hiermee werd een reductie bereikt van 10 procent. Files, met stilstaand en optrekkend verkeer, verergeren dit soort problematiek uiteraard nog meer.
Overigens hebben we geleerd dat ozon juist niet met plaatselijke maatregelen valt te bestrijden. Ozonbestrijding heeft alleen zin als je deze over grote gebieden aanpakt, gebieden van minimaal zo'n 500 bij 500 kilometer. Plaatselijke reductie van ozon leidt tot niets, omdat het overgrote deel van gemeten ozonconcentraties van elders komt. Voor de bestrijding van NOx ligt dit anders, die laat zich wel plaatselijk reduceren.'
Naast verlaging van de algemene maximum snelheid ('In Duitsland een heel gevoelige materie, maar een verlaging met 20 kilometer per uur zou al geweldig helpen.') noemt Builtjes nog andere oplossingsrichtingen. Zoals een verbod voor auto's zonder (goed functionerende) driewegkatalysator: 'Veel driewegkatalysatoren staan ook slecht afgesteld'. Of, zoals in Athene is gebeurd, tijdelijke maatregelen als het de ene dag laten staan van auto's met een 'even nummerbord' en de andere dag met het 'oneven' ('Scheelt je de helft van je uitstoot'). Ook bij het scheepvaartverkeer valt nog veel uitstoot te reduceren. Integraal aanpakken
Het onderzoek voor het Umweltbundesamt is ondertussen afgesloten en gerapporteerd. De rapportage leidde tot afspraken voor vervolgonderzoek, dat volgens Builtjes ook zeker naar Europees niveau zal worden getild. In Nederland organiseerde de VVM onlangs een symposium waarop Builtjes ook over zijn onderzoek rapporteerde. Op het symposium werd geconstateerd dat het van groot belang is, activiteiten met betrekking tot luchtverontreiniging en klimaatverandering voortaan geïntegreerd aan te pakken in plaats van apart, zoals nu op veel plaatsen het geval is. Dit biedt mogelijkheden tot synergie en verhoging van de kosteneffectiviteit.
Verder is nu het wachten op aanscherping van het beleid op het gebied van luchtverontreiniging. Geplaatst in MilieuMagazine
|
